آشنایی کامل با سیاست ؛ خط مشی و کارکرد  دایره المعارف اینترنتى ویكى پدیا Wikipedia  

ویكى پدیا دایره المعارف اینترنتى است كه مطالب آن رایگان در اختیار كاربران قرار دارد و این مطالب حاصل تشریك مساعى داوطلبانه كاربران است. این سایت اینترنتى كه از سال ۲۰۰۱ ایجاد شده به یكى از محبوب ترین و پرمراجعه ترین سایت هاى مرجع تبدیل شده به طورى كه تا زمان نگارش این مقاله ۱۹۵ زبان مستقل را پوشش داده و روزانه ۵۰ میلیون مراجعه كننده دارد. از یك و نیم میلیون مقاله اى كه در این سایت گنجانده شده و رو به افزایش است فقط نیم میلیون به زبان انگلیسى، ۲۰۰ هزار مقاله به زبان آلمانى و ۱۰۰ هزار به زبان ژاپنى است. از زمان آغاز آن به عنوان مكمل Nupedia در ۱۵ ژانویه ۲۰۰۱ تاكنون پروژه هاى مشابه آن رو به افزایش بوده و در حال حاضر خدمات مشابه با ویكى پدیا كه در حوزه دایره المعارف است به سایر حوزه ها نظیر فرهنگ لغت، كتاب و خبر هم بسط یافته و به ترتیب به Wiktionary، Wikibooks و Wikinews شهرت یافته است. ویكى پدیا تلاشى براى خلق دایره المعارف رایگانى است كه بالاترین كیفیت را داشته باشد و دانش مورد نیاز كاربران را به زبان خودشان فراهم آورد. هر كاربرى مى تواند نویسنده این دایره المعارف باشد و هیچ یك از كاربران در این سایت بر دیگرى برترى ندارد. اما به هر حال صدها تن از برنامه نویسان، طراحان وب سایت و نویسندگان مراقبت از این سایت را بر عهده گرفته اند.

آشنایی کامل با سیاست ؛ خط مشی و کارکرد  دایره المعارف اینترنتى ویكى پدیا Wikipedia  

ویكى پدیا دایره المعارف اینترنتى است كه مطالب آن رایگان در اختیار كاربران قرار دارد و این مطالب حاصل تشریك مساعى داوطلبانه كاربران است. این سایت اینترنتى كه از سال ۲۰۰۱ ایجاد شده به یكى از محبوب ترین و پرمراجعه ترین سایت هاى مرجع تبدیل شده به طورى كه تا زمان نگارش این مقاله ۱۹۵ زبان مستقل را پوشش داده و روزانه ۵۰ میلیون مراجعه كننده دارد. از یك و نیم میلیون مقاله اى كه در این سایت گنجانده شده و رو به افزایش است فقط نیم میلیون به زبان انگلیسى، ۲۰۰ هزار مقاله به زبان آلمانى و ۱۰۰ هزار به زبان ژاپنى است. از زمان آغاز آن به عنوان مكمل Nupedia در ۱۵ ژانویه ۲۰۰۱ تاكنون پروژه هاى مشابه آن رو به افزایش بوده و در حال حاضر خدمات مشابه با ویكى پدیا كه در حوزه دایره المعارف است به سایر حوزه ها نظیر فرهنگ لغت، كتاب و خبر هم بسط یافته و به ترتیب به Wiktionary، Wikibooks و Wikinews شهرت یافته است.

دایره المعارف اینترنتى همگانی

نكته بسیار حائزاهمیت در این دایره المعارف اینترنتى این است كه هركسى مى تواند مطالب آن را ویرایش كند و تغییر دهد. همین موضوع بزرگ ترین نقطه ضعف این دایره المعارف نیز به حساب مى آید چون هیچ تضمینى وجود ندارد كه عده اى از سر لاابالى گرى و بى قیدى به ویرانى این دستاورد بزرگ خرد جمعى انسان ها نپردازند. به عبارت دیگر ماهیت باز این سایت اینترنتى باعث مى شود كاربر نتواند بدون دغدغه به درست بودن مطالب آن اطمینان كامل داشته باشد.

ویکی پدیا و منتقدان و طرفداران دایره المعارف هاى سنتى

هنوز بسیارى از منتقدان و طرفداران دایره المعارف هاى سنتى و متعارف این سایت اینترنتى را به عنوان یك مرجع قبول ندارند و وضعیت آن بسیار جنجالى و اختلاف برانگیز است. از سویى طرفداران و كاربران ویكى پدیا به خاطر مزایاى فراوانى كه دارد به تمجید و تحسین آن مى پردازند. از جمله این كه رایگان و قابل ویرایش است و این كه موضوع هاى بسیار متنوعى را پوشش مى دهد و در دل هر متن كلماتى كه راجع به آن یك مقاله مستقل وجود دارد به صورت لینك مشخص شده و كاربر مى تواند روى آن لینك، كلیك كرده و به متن كامل آن مقاله مستقل دسترسى پیدا كند. اما مهم ترین انتقاد منتقدان به این دایره المعارف اینترنتى این است كه نمى توان به راحتى از موثق بودن اطلاعات آن اطمینان حاصل كرد. پشتوانه دایره المعارف هاى متعارف و چاپ شده، كتاب ها، رسانه هاى گروهى و دانشگاه ها به حساب مى آیند در حالى كه تكیه مقاله هاى ویكى پدیا برGNU FREE Documentation License است.

هدف از ایجاد دایره المعارف ویکی پدیا Wikipedia

جیمى ویلز مدیرعامل این بنیاد غیرانتفاعى درباره هدف از ایجاد این بنیاد مى گوید: «ویكى پدیا تلاشى براى خلق دایره المعارف رایگانى است كه بالاترین كیفیت را داشته باشد و دانش مورد نیاز كاربران را به زبان خودشان فراهم آورد.» اگر مى خواهید به متن كامل اهداف ویلز آشنایى پیدا كنید كافى است در خود سایت ویكى پدیا Walesgoal را مورد جست وجو قرار دهید كه شما را به آدرس  en.Wikipedia.org/Wiki/Wikipedia # endnate-Walesgoal رهنمون مى شود.

فلسفه ایجاد این سایت به نام آن بازمى گردد كه لغتى از زبان مردم هاوایى است. در این زبان Wiki Wiki به معنى «سریع» است. قصد بنیانگذار این دایره المعارف آن است كه مجموعه اى بیافریند كه كیفیت آن از بریتانیكا و آمریكانا بهتر باشد در صورت نیاز قابل چاپ روى كاغذ باشد.

پروژه هاى مشابه دیگرى براى ایجاد دایره المعارف اینترنتى تاكنون به اجرا درآمده، معروف ترین آن بعد از ویكى پدیا، دایره المعارف اینترنتى دانشگاه استانفورد است؛ Nupedia كه دیگر فعال نیست. وب سایت هاى دیگرى وجود دارد كه طراحى و اداره آن متكى به فرد است مثل سایت h2g2، everything2 سایت هایى هم وجود دارند كه دست اندركاران آن جمعى از افراد هستند مثل Susning-nu یا enciclopedialibre اما هیچ یك جایگاه Wiki را پیدا نكرده اند.

ویکی پدیا Wikipedia و حق کپی رایت

مطالبى كه در این دایره المعارف منتشر مى شوند حق كپى رایت به شیوه متعارف در مورد آن صدق نمى كند در عوض همه مطالب آن براى كسانى كه از قوانین GFDL پیروى مى كنند مجاز است. آن بخش از ویكى پدیا كه از قوانین كپى رایت موجود استفاده كرده رایگان نیست و از همان قواعد متعارف پیروى مى كند. بعضى از عكس ها صوت ها و تصاویرى كه در این دایره المعارف رایگان در اختیار گرفته و قواعد و اصول كپى رایت در آن حاكم است فقط براى استفاده منصفانه رایگان و مجاز است. به عبارت دیگر برخى از مطالب ویكى پدیا به آثارى بازمى گردد كه در اصل كپى رایت دارند و كاربر فقط حق دارد یك یا چند نسخه از آن را داشته باشد و به دوستانش معرفى كند اما حق ندارد آن را تكثیر كند. به این نوع استفاده از آثار حاوى كپى رایت استفاده منصفانه یا Fair use مى گویند

با این كه بسیارى از منتقدان به موثق بودن این دایره المعارف تشكیك كرده اند با این همه بسیارى از رسانه هاى معتبر، دانشگاه ها و حتى سازمان هاى خبرى از ویكى پدیا به عنوان مرجع نام برده یا حداقل از آن بهره گرفته اند اما هنوز در مطالعات آكادمیك، كتاب ها، كنفرانس ها و پرونده هاى قضایى، ویكى پدیا كمتر به عنوان مرجع مورد استفاده قرار گرفته است.

ویراست هاى مختلف در زبان هاى مختلف در لغت نامه آنلاین ویکی پدیا Wikipedia

در حال حاضر این سایت اینترنتى قابلیت ارائه خدمات در ۱۹۵ زبان مختلف را دارد اما فعلاً فقط ۹۲ زبان مستقل در آن فعال هستند [خوشبختانه زبان فارسى هم در این سایت فعال است اما تعداد مقاله هاى آن خیلى چشمگیر و قابل فخر و مباهات نیست]. زبان هایى كه از همه بیشتر فعالند عبارتند از: انگلیسى، آلمانى، ژاپنى، فرانسوى و سوئدی. هر ویراست این دایره المعارف از ویراست زبان دیگر كاملاً جدا و مستقل است. [به عبارت دیگر اطلاعاتى كه در زبان فارسى از فردوسى وجود دارد همان اطلاعات یا ترجمه همان اطلاعات به زبان انگلیسى نیست و با هم فرق دارد.]

مقاله ها فرم نهایى ندارند

هركسى مى تواند مطالب این سایت را تغییر دهد و تغییرات را بلافاصله مشاهده كند، چون طراحان این سایت معتقدند خرد جمعى انسان ها باعث بهبود محتویات این سایت مى شود همان طور كه سیستم عامل لینوكس و كدهاى آن در اختیار مردم قرار گرفته و تاكنون به اثبات رسانده كه خرد جمعى باعث بهبود آن شده و لاابالى گرى یا بى قیدى باعث ویرانى آن نشده است. در حالى كه سیستم عامل ویندوز كه كدهاى آن در اختیار مردم نیست بیشتر در معرض هجوم و ناامنى قرار گرفته است تا جایى كه روزى نیست به اخبار اینترنت مراجعه كنید و مایكروسافت اصلاحیه اى براى نرم افزارش پیشنهاد نكرده باشد.

چون این سیستم عامل نواقص زیادى دارد و مایكروسافت براى حل و فصل آن متكى به متخصصان خودش است. در حالى كه لینوكس متعلق به همه مردم است و به اصطلاح open Source است، یعنى منبع و كدهاى اصلى آن در اختیار همه متخصصان دنیا است. طراحان ویكى پدیا معتقدند كه اگر باز و آزاد باشد روز به روز بهتر خواهد شد. به همین دلیل تغییر مطالب آن براى كسى افتخار نمى آفریند و هیچ گروهى ویراستارى آن را برعهده نمى گیرد و هیچ كاربر یا گروه ویراستارى متولى آن نیست. در بعضى از موارد كه میان كاربران اختلاف نظر وجود دارد جنگ میان كاربران اتفاق مى افتد (براى اطلاعات بیشتر در خود سایت ویكى پدیا كلمه Editwar را جست وجو كنید.) از نظر سازندگان و طراحان تكامل این سایت از قواعد تكامل در طبیعت پیروى مى كند و تئورى هاى داروین نیز در مورد آن مصداق دارد. به این ترتیب اگر شما امروز به ویكى پدیا مراجعه كنید و معنى كلمه اى را در آن سراغ بگیرید ممكن است بعد از مدتى دوباره به آن مراجعه كنید اما تمام اطلاعات آن را تازه و جدید بیابید. براى همین هرگز در این سایت نمى توانید انتظار داشته باشید به مقاله اى بربخورید كه فرم نهایى آن باشد.

سیاست ها و مرامنامه دایره المعارف اینترنتی ویکی پدیا Wikipedia

ویكى پدیا از داوطلبان تشریك مساعى در این سایت خواسته است كه به یك مرام پایبند باشند و آن «داشتن دیدگاه خنثى» است (neutral point of view) كاربران مى توانند نقاط اختلاف یا مناقشه در یك بحث را معرفى كنند اما نمى توانند به طرفدارى یا مخالفت بپردازند. ایده آل این است كه تمام نظرها در مورد یك موضوع به صورت منصفانه مطرح و قضاوت بر عهده خواننده گذاشته شود. ضمن آن كه میزان پرداختن به نظرها باید متناسب با طرفداران آن باشد [مثلاً اگر در جامعه اى ۸۰ درصد طرفدار یك موضوع و ۲۰ درصد مخالف آن هستند نوع پردازش باید متناسب با همین درصدها باشد].

از لحاظ صاحبان این سایت عقیده ها و تئورى هایى كه تاكنون در جایى به چاپ نرسیده باشند و تحقیق اصل یا «original research» به حساب مى آیند نباید در این سایت منتشر شوند. براساس مرامنامه این سایت، انتشار «تحقیق اصل» با اصل «داشتن دیدگاه خنثى» منافات دارد. بنابراین نباید در این سایت ایده هاى جدید یا عقاید و نظرات شخصى كاربران درج شود. ویكى پدیا اگر تشخیص بدهد كه كلمه اى یا مقاله اى مناسب این دایره المعارف نیست آن را حذف خواهد كرد.

نویسندگان دایره المعارف مجازی ویکی پدیا Wikipedia

هر كاربرى مى تواند نویسنده این دایره المعارف باشد و هیچ یك از كاربران در این سایت بر دیگرى برترى ندارد. اما به هر حال صدها تن از برنامه نویسان، طراحان وب سایت و نویسندگان مراقبت از این سایت را بر عهده گرفته اند. كارشناسان فنى در بنیاد ویكى پدیا یك حق یا امتیاز انحصارى دارند و آن این است كه جلوى پاك شدن مقاله هاى این سایت را بگیرند و هر كجا كه كاربر براساس مرامنامه و سیاست هاى این سایت از جمله «داشتن دیدگاه خنثى» عمل نكرد از ادامه كار وى جلوگیرى به عمل آورند. در ژانویه ۲۰۰۵ (بهمن ۱۳۸۳) ویكى پدیا ۱۳ هزار كاربر فعال داشت كه در هر ماه حداقل ۵ بار مطالب را ویرایش مى كردند. ۹ هزار نفر از آنها متعلق به سه زبان انگلیسى، آلمانى و ژاپنى بودند. ۳ هزار كاربر هم وجود داشتند كه بسیار فعال بوده و در ماه ۱۰۰ ویرایش انجام داده بودند.

ارزیابى لغت نامه ویکی پدیا Wikipedia

از نظر تحلیلگران وجود این بنیاد و دایره المعارف اینترنتى رایگان آن نوعى آزمون اجتماعى در حوزه «دموكراسى و آنارشى» است. به هر حال هر كس كه به ویرایش متن هاى این دایره المعارف مى پردازد در مقابل نظراتش پاسخگو است و از مطالبى كه استفاده كرد، باید بتواند دفاع كند. با این وصف به لحاظ قابلیت اعتماد، جامعیت و وثوق (موثق بودن) هنوز جایگاه بالایى پیدا نكرده و هنوز در كتابخانه ها، دانشگاه ها و غیره به عنوان مرجع كاربرد كمترى دارد. منتقدان مى گویند چون هر كسى مى تواند آن را تغییر دهد بنابراین قابل اعتماد و قابل اتكا نیست.

گاردین در سال ۲۰۰۴ با فلیپ برادلى، یكى از كتابداران معروف انگلیسى مصاحبه كرد. برادلى در این مصاحبه گفت از ویكى پدیا استفاده نمى كند و اطلاع ندارد كه آیا كتابدارى وجود دارد كه از آن به عنوان مرجع استفاده كند. وى مهمترین مشكل آن را نداشتن یك متولى عنوان كرد. «ته پاپاس» ویراستار اجرایى بریتانیكا نیز در مصاحبه با گاردین مى گوید: «ویكى پدیا بر این فرض بنا نهاده شده كه اصلاحات مستمر باعث بهبود و كامل شدن آن مى شود اما این فرض هرگز به اثبات نرسیده است.» «دانا بوید» Dana Boyd هم مى گوید: «[ویكى پدیا] هرگز به یك دایره المعارف تبدیل نخواهد شد، اما به هر حال مى توان گفت كه حاوى دانش است و براى مقاصد دیگر [غیر از كاركرد به عنوان مرجع] بسیار ارزشمند و مفید است.» رابرت مك هنرى ویراستار سابق بریتانیكا هم قضاوت جالبى دارد و مى گوید: «هر چقدر هم كه مقاله اى در ویكى پدیا به «قابلیت اعتماد» نزدیك شود در نهایت همواره راه به روى فضول باشى هاى كم سواد Semiliterate meddler باز است.

جوابیه گردانندگان ویکی پدیا به انتقادات

جوابیه هایى به این انتقادات وجود دارد كه آوردن آن در این گزارش كوتاه خارج از حوصله خواهد بود. علاقه مندان براى اطلاعات بیشتر مى توانند كلمه wikipedia را در سایت wikipedia.Com جست وجو كنند. در آن صورت اطلاعات كامل ترى به دست مى آورند. این كه یاهو حاضر شده است حمایت از آن به عمل آورد و به لحاظ مالى و سخت افزارى به آن كمك خواهد كرد نشان مى دهد كه مى توان به آینده آن امیدوار بود.

و در حاشیه ؛ همکاری وبسایت بین المللی یاهو Yahoo و دایره المعارف ویکی پدیا

در خبرها آمده بود كه یاهو قصد دارد به لحاظ مالى و سخت افزارى به بنیاد غیرانتفاعى «ویكى پدیا» كمك كند. این بنیاد، سایت اینترنتى «ویكى پدیا» را تاسیس كرده است كه نوعى دایره المعارف اینترنتى رایگان است.با این تقسیم، بخش جست و جوى یاهو به بزرگ ترین حامى یا به اصطلاح اسپنسور این بنیاد غیرانتفاعى تبدیل شده است. حدود یك سال است كه وقتى كاربر سئوال یا كلمه اى را در باكس جست و جوى یاهو مطرح مى كند در بالاى صفحه پاسخ ها بخش هایى از یاهو معرفى مى شوند كه به پرسش كاربر مرتبط هستند.

به عنوان مثال اگر كاربر سئوالى در مورد آب و هوا داشته باشد در صفحه پاسخ ها پیش از مطرح شدن لینك ها و در بالاى صفحه ابتدا لینك هایى معرفى مى شوند كه مربوط به یاهو یا شركاى آن است. در این مورد بخش آب و هواى یاهو معرفى مى شود. اكنون یاهو تصمیم دارد براى حمایت از «ویكى پدیا» همین كار را انجام دهد. به عبارت دیگر اگر این دایره المعارف صفحه یا مقاله اى مرتبط با سئوال كاربر داشته باشد یاهو هنگام ارائه پاسخ هایش در بالاى این لینك ها ابتدا ویكى پدیا و پاسخش را در اولویت قرار داده و بالاى صفحه پاسخ ها معرفى مى كند. دیوید مندلبرات معاون مدیر بخش جست و جوى یاهو در مصاحبه با سرویس خبرى IDG گفته است آرمان و رسالت بنیادى ویكى پدیا با بخش جست و جوى یاهو همخوانى دارد و هر دو مى خواهند اطلاعات با كیفیت بسیار بالا و مرتبط با نیاز كاربر را فراهم آورند. براى سایتى مثل ویكى پدیا به عنوان یك سایت غیرانتفاعى، ارائه خدمات با این حجم و كیفیت، بدون كمك دیگران امكان پذیر نیست.

اما چون خدمتى كه آنان در پیش گرفته اند بسیار ارزشمند است و از سویى محبوبیت آن با سرعتى افزایش مى یابد كه اگر به لحاظ سخت افزارى و مالى به آن كمك نشود از عهده ادامه این خدمات ارزشمند بر نخواهد آمد.

به این ترتیب یاهو قصد دارد از طریق معرفى آن در سایت خود به شهرت و عالمگیرى آن كمك كند و از سویى با تامین سخت افزارهاى لازم زیرساخت هاى موردنیاز این بنیاد ارزشمند را فراهم آورد.

------ .:شناسنامه مقاله :. -----------------------------------------

برداشت آزاد : مطالب با رنگ n در متن مقاله به صورت توضیح مطلب به متن نویسنده اضافه شده است ؛ وبلاگ  فن آوری اطلاعات یزد  Yazdit در حذف یا اضافه با رعایت قانون کپی رایت CopyRight  آزاد است

منبع : وب سایت روزنامه شرق sharghnewspaper.com

نویسنده:

تاریخ انتشار: جمعه، 27 مرداد، 1385

منبع وبلاگ  : و وب سایت روزنامه شرق sharghnewspaper.com

عنوان اصلی مقاله : معرفى بزرگ ترین دایره المعارف اینترنتى

لینک مستقیم  مقاله اصلی :  http://www.sharghnewspaper.com/840207/html/media.htm

کلمات کلیدی عمومی وبلاگ : وبلاگ+ فن آوری اطلاعات+ فا + یزد + وب سایت + یزد فاوا+  Yazd + IT+ Weblog   + فن آوری اطلاعات و ارتباطات + فاوا + ITC

 کلمات کلیدی مقاله: ویكى پدیا Wikipedia+ آشنایی + کامل + سیاست + خط مشی + کارکرد  + دایره المعارف اینترنتى +  منتقد+

ارسال به