وبلاگ فناوری اطلاعات یزد نسخه جدید- مقالات خواندنی و جالب ، مجموعه مقالات فارسی و انگلیسی عمومی و تخصصی در حوزه IT و اخبار فن
موبایل و تلفن همراه : تجارت و بانكداری موبایلی در جهان و ایران Mobile Bankin
شنبه بیست و نهم فروردین 1388 ساعت 12:16 قبل از ظهر | نوشته ‌شده به توسط: محمد حسین تقوایی زحمتکش | ( نظرات )
بانكداری سیار(موبایلی)‏ M-banking : طی چند سال اخیر تجارت موبایلی (سیار) رشد و گسترش یافته و در این بین بانكداری موبایلی یكی از شاخه های اصلی تجارت موبایلی است كه نقش اساسی و تاثیرگذار بر سایر حوزه های این تجارت دارد. مقاله حاضر سعی دارد مفاهیم اساسی تجارت و بانكداری موبایلی را تشریح و تبیین كرده و جایگاه فعلی و دورنمای توسعه آن را در كشور توصیف نماید. به این منظور در بخش اول، اصول و عناصر تجارت موبایلی تشریح شده در بخش دوم ضمن معرفی بانكداری موبایلی، طیف خدمات آن توصیف و طبقه بندی گردیده است و سیستمهای پرداخت موبایلی نیز به عنوان یك عامل اساسی در بانكداری موبایلی و سایر حوزه های تجارت موبایلی تبیین گردیده است. بخش سوم این مقاله مسائل فنی و امنیتی شبكه بانكداری موبایلی را تشریح می نماید، بخش چهارم خدمات بانكداری موبایلی بانك توسعه صادرات را معرفی كرده و در انتها موانع توسعه شبكه بانكداری موبایلی در كشور بیان شده راهكارهایی به منظور رفع موانع مذكور پیشنهاد شده است.

كلمات كلیدی:تجارت موبایلی (سیار) ، بانكداری موبایلی (mobile banking) ، سیستم های پرداخت ، WAP

مقدمه
با افزایش استفاده از اینترنت، روش‌های سنتی سرویس‌دهی به مشتریان مبدل به روش‌هایی شده است كه به نحوی از خدمات اینترنتی بهره می‏‌گیرند. در بانك‌های امروزی، بایستی انواع زیادی از سرویس‌های جدید برای مشتریان در نظر گرفته شود. هدف نهایی در چنین سیستمی كه بانك اینترنتی نیز نامیده می‌شود، این است كه خدمات‌رسانی به كاربران به صورت سریع و كاملاً امن و با شفافیت بیشتر انجام ‌شود. این سرویس‌ها ممكن است صرفاً شامل دریافت اطلاعات لازم از سوی مشتریان، تبادل اطلاعات بین مشتری و بانك یا بصورت عملیات‌هایی[i] باشد كه به واسطة‎ آن مشتری می‏تواند امور بانكی مورد نیاز خود را به انجام برساند. با ظهور و گسترش شبكه‌های بی‌سیم[ii] امروزه نسل جدیدی از كاربردهای بانكداری الكترونیكی پدیدار گشته‌اند كه تحت نام بانكداری موبایلی[iii]شناخته می‌شوند.
بر اساس آمارهای موجود ضریب نفوذ استفاده از ابزارهای موبایلی بالاتر از هر فناوری دیگری است و این مسأله، تجارت موبایلی را به شكل انقلابی جهانی درآورده است كه با همان سرعت وقوع در كشورهای پیشرفته، در كشورهای در حال توسعه نیز در حال رخ دادن است.


کشورهای فعال در زمینه تلفن همراه بانک
برخی از كشورهای فعال در زمینه انجام خدمات الکترونیکی از طریق تلفن همراه عبارتند از :
آلمان،ایتالیا، ژاپن، كره جنوبی، سنگاپور، ایالات متحده، فیلیپین و چین
آلمان
25 درصد مشتركین تلفن همراه خریدهای خود را بی‌سیمی انجام می‌دهند.

ایتالیا:
نفوذ بسیار بالای تلفن همراه، استفاده بسیار از پیام‌های متنی،
پرداخت صورتحساب خرید ( 56% ) و مسایل بانكی ( 60% )

ژاپن:
استفاده از خدمات پیشرفته تلفن همراه
راهنمای مجازی تورها ( 40% )
خرید اقلام ارزان قیمت ( 34% )

كره جنوبی:
استفاده از خدمات پیشرفته تلفن همراه
استفاده از تلفن همراه در خانه ( 41% )
استفاده از تلفن همراه در محل كار ( 68% )

Source: UNCTAD

کاربران بانک موبایلی
پیش‌بینی‌های Accenture [1] نشان می دهد كه تا پایان سال 2005 تعداد استفاده كنندگان از ابزارهای موبایلی به حدود یك میلیارد و400 میلیون نفر خواهد رسید كه از این تعداد حدود 684 میلیون نفر توأماً از طریق ابزارهای موبایلی خود به شبكه اینترنت نیز دسترسی خواهند داشت. نكته قابل توجه این است كه بر اساس پیش بینی مذكور طی سال 2005 تعداد كاربران اینترنت از طریق ابزارهای موبایلی برای اولین بار از تعداد كاربران اینترنت از طریق رایانه‌های شخصی (خطوط ارتباطی ثابت) پیشی می‌گیرد. این مسأله خود بیانگر پتانسیل قوی تجارت موبایلی است كه می تواند در آینده نزدیك بیشترین سهم از بانكداری الكترونیكی را به خود اخصاص بدهد.
بر اساس پیش بینی مؤسسه OVUM درآمدهای تجارت موبایلی در جهان تا پایان سال2006 به بیش از 20 میلیارد دلار خواهد رسید كه نسبت به پیش بینی رقم 8 میلیارد دلار در سال 2005 و 7/4 میلیارد دلار در سال 2004 قابل توجه بوده و حاكی از یك جهش اساسی در سال 2006 می باشد.

بانكداری موبایلی Mbanking
بانكداری موبایلی یكی از مهمترین حوزه های تجارت موبایلی است كه ارتباطات وسیع و تأثیرگذاری بر سایر حوزه های تجارت موبایلی دارد. بخش اعظمی از نقل و انتقالات پولی كه در شبكه تجارت موبایلی انجام می شود از طریق بانكها و شبكه بانكداری موبایلی آنها انجام می شود، لذا بانكداری موبایلی از یك سو با مشتریان خود در ارتباط است و از سوی دیگر قادر است برای سایر بنگاههایی كه در حوزه تجارت الكترونیكی فعالند، خدمات مالی مؤثری تأمین نماید.
خدمات بانكداری موبایلی همان خدمات معمول بانكی است كه از طریق شبكه موبایلی ارائه می‌شود. عاملی كه توجه بانكها را شدیداً به این موضوع معطوف نموده است؛ امكان بی نظیر خدمات موبایلی در كاهش هزینه های ارائه خدمات بانكی است. به عنوان نمونه بررسی كه در German Bank آلمان صورت گرفت نشان می دهد هزینه یك تبادل بانكی از طریق گیشه بانك به طور متوسط 2 دلار می باشد در حالیكه ارائه همان خدمات از طریق شبكه بانكداری موبایلی تنها 15 سنت هزینه در بر دارد. به طور كلی خدمات بانكی موبایلی را از لحاظ نوع ارتباط می توان به 4 دسته تقسیم نمود كه در جدول زیر شرح داده شده اند:

اطلاعیه ها و هشدارها(Notifications and Alerts)
به منظور آگاه نمودن مشتری از عملیات‌هایی كه در مورد حساب وی انجام شده یا باید انجام شود، ارائه می شوند.
- واریز شدن وجوه به حساب مشتری از سوی شخص ثالث
- فرا رسیدن سررسید قسط وام

اطلاعات(Information)
اطلاعات مربوط به عملیات‌ها و موجودی حساب در مقاطع خاص
- موجودی حساب
- چند عملیات آخر
- آخرین وضعیت وام دریافتی

درخواستها (Application)
ارسال یك درخواست (تقاضا نامه) توسط مشتری در مورد حساب یا عملیات خاص
-درخواست صدور دسته چك یا یك سند بانكی
-دستور عدم پرداخت یك چك

انتقال وجوه (Transfer)
انتقال وجه بین حسابهای مشتری یا پرداخت به شخص ثالث
- پرداخت قسط وام
- پرداخت یك صورتحساب مانند قبض آب بهاء

اصول فنی و امنیتی شبكه بانكداری موبایلیWAP (Wireless Application Protocol)پروتكل
WAP سیستمی است كه در آن پروتكل ارتباطی و محیط برنامه نویسی جهت پیاده سازی سیستم های اطلاعاتی مبتنی بر وب روی گوشی های تلفن همراه ارایه می شود. پروتكل ارتباطی كه در حال حاضر در اینترنت برای دیدن صفحات وب استفاده می شود HTTP است. وقتی آدرس سایتی به جستجوگر اینترنت داده می شود تا صفحه مربوط به آن سایت به نمایش درآید ، در پشت پرده ، جستجوگر اینترنت بسته ای را كه حاوی اطلاعاتی جهت در خواست صفحه آن سایت است به اینترنت می فرستد. اطلاعات این بسته به شكلی است كه در پروتكل HTTP تعریف شده است. با این توصیف، وقتی صحبت از تلفن همراه می‌شود در نگاه اول مساله حل شده است و فقط كافی است این بار تلفن همراه چنین بسته ای ساخته و به اینترنت بفرستد. ولی این كار برای یك تلفن همراه شدنی نیست. زیرا بسته هایی كه در پروتكل HTTP ساخته می شوند حجم زیادی دارند و لذا لازم است فرستنده دارای حافظه مناسبی باشد. در حالی كه تلفن همراه امروزی از نظر حافظه بسیار محدود است.
همچنین جهت پردازش بسته هایی كه با پروتكل HTTP ارسال و دریافت می شوند، نیاز به پردازشگری قوی تر از آن چه كه در یك تلفن همراه وجود دارد، می باشد. لذا جهت ورود تلفن همراه به دنیای اینترنت ضروری است با توجه به قابلیت های یك تلفن همراه پروتكل ویژه ای طراحی شود. این پروتكل WAP نام دارد. البته WAP فراتر از یك پروتكل ساده در لایه Application می باشد و بهتر است به آن پشته پروتكل[iv]WAP بگوییم. پشته پروتكل WAP دارای شش لایه می باشد و یك ارتباط connection less را در دنیای تلفن های همراه ایجاد می كند .

در این جا كاركرد هریك از لایه ها مختصراً شرح داده می شود:
1 - Bearer Layer: معادل همان لایه فیزیكی در TCP/lP می باشد ولی این بار محیط ارتباطی بی سیم است و لذا پروتكل های دیگری در این لایه استفاده می شود.

2- WDP : این لایه در واقع همان UDP است . به عبارت دیگر فعالیت و ساختاری مانند پروتكل UDP در لایه انتقال TCP/lP دارد .

3- WTLS: لایه ای است كه امنیت ارتباطات را فراهم می كند . در این لایه از پروتكل SSL استفاده می شود.

4- WTP : این لایه مدیریت در خواست ها و پاسخ ها را بر عهده دارد .

5-WSP : لایه session می باشد.

6- WAE : همانند لایه Application در TCP/lP می باشد. در واقع تمام برنامه هایی كه پیاده سازی می شوند در این لایه قراردارند و كاربر تلفن همراه و برنامه نویس WAP ، هر دو، با این لایه ارتباط برقرار می كنند.

(GPRS,GSM)دسترسی به شبكه  موبایل- چی پی ار اس
برای ارتباط مشترك موبایل با اینترنت می بایست سرویس دیتا توسط مشترك درخواست و بوسیله شركت مخابرات فعال شود تا سوییچ مربوطه بتواند امكان دریافت و ارسال دیتا از طریق شبكه موبایلی را داشته باشد.
تنظیم اصلی برای اشتراك دیتا (Data ) نوع دسترسی به شبكه اینترنت را معین می نماید. در حال حاضر دو نوع دسترسی به شرح زیر وجود دارد :

1- در اشتراك دیتای (GPRS): دراین نوع اشتراك كاربران می توانند به طور دائم به اینترنت دسترسی داشته باشند و فقط در زمان دریافت و ارسال داده ها، هزینه ای را پرداخت نمایند و در حالت معمول هیچ هزینه ای مربوط به اتصال به اینترنت از كاربران دریافت نمی شود. (فعلاً در ایران امكان پذیر نیست)

2- در اشتراك دیتای(GSM)كاربران برای مدتی كه اتصال به اینترنت برقرار باشد هزینه پرداخت می نمایند

امنیت (Security)
در گوشی‌هایی كه از سرویس WAP استفاده می كنند، زمانی كه ارتباط از گوشی WAP Gateway برقرار می شود از پروتكل امنیتی[v]WTLS استفاده می شود و در ارتباط بین WAP Gateway و WAP Server از پروتكل امنیتی SSL استفاده می شود. اما در Pocket Pc ها كلاً از پروتكل امنیتی SSL استفاده می شود. شكل2 نمای كلی از نحوه ارتباطات درWAP را نمایش میدهد.


سرویسهای قابل ارائه:
سرویسهای قابل ارائه از طریق تلفن همراه عبارتند از:
سیستم خرید و فروش ارز
جستجو، مشاهده و یا download صورت حسابها
مشاهده Standing Order های موجود
اطلاع از تغییرات حساب از جمله: تغییر مانده، واریز پول ،برداشت از حساب، پرداختهای انجام شده و نظایر آن.
انتقال وجوه
سیستم خرید از فروشگاه
و سایر خدمات مشابهی كه در بانكداری اینترنتی میتوان ارائه داد .

موانع و راهكارهای توسعه شبكه بانكداری موبایلی
• موانع
برای ارتقاء خدمات موجود بانكداری موبایلی در كشور و نیز پیاده سازی خدمات جدید، موانعی وجود دارد كه موجب شده تاكنون بانكداری موبایلی در ایران به جایگاه واقعی خود متناسب با جایگاه آن در كشورهای پیشرفته نرسد. بی تردید شناخت این مشكلات و كوشش در جهت رفع آنها می‌تواند آینده روشنی را برای خدمات بانكداری موبایلی نمایان سازد. مهمترین موانع را می توان در 4 بخش سازمانی، عملیاتی، مالی، تكنولوژیكی و قانونی طبقه بندی نمود در این بخش موانع مذكور به تفكیك این بخشها تشریح می شوند:

موانع فنی بانکداری موبایل
تأمین امنیت شبكه موضوعی است كه شدیداً وابسته به سطح فنی شبكه دارد و علاوه بر این سرعت انتقال اطلاعات و محرمانه بودن اطلاعات شخصی نیز در ارتباط با سطح فن آوری هستند و عدم تأمین كافی امنیت و سرعت در شبكه منجر به عدم تمایل كاربران به استفاده از این خدمات می شود. از سوی دیگر مدیریت شبكه نیز به علت در اختیار نداشتن دانش فنی كافی فاقد كارآیی لازم بوده و مانع توسعه شبكه خواهد شد.

موانع سازمانی بانکداری همراه  سیار
پیاده سازی شبكه بانكداری موبایلی مستلزم طراحی و پیاده سازی یك ساختار سازمانی جدید است. به این منظور لازم است كه اصول عملیاتی و فرآیندهای اجرایی، سازماندهی شوند و مسؤلیتها و وظایف ابعاد سازمان مشخص شود. عدم وجود یك هدف اصلی و چهارچوب سازمانی مشخص باعث تداخل امور و ایجاد واكنشهای منفی در بخشهای داخلی و خارجی شبكه می گردد.
الگو برداری صرف از مدلهای مربوط به كشورهای دیگر نیز خود یك اشتباه مضاعف است كه می تواند منجر به ناسازگاری كل شبكه بانكداری موبایلی با سیستم اجتماعی گردد.

موانع عملیاتی:
مسأله تأمین امنیت همواره یك دغدغه اصلی در فرآیند عملیاتی شدن خدمات بانكداری موبایلی می‌باشد و یك مانع اصلی برای اجرای این شبكه تلقی می شود. از سوی دیگر عواملی وجود دارند كه خارج از حیطه اثرگذاری یك بانك قرار دارند مانند ضعف پوشش شبكه تلفنهای همراه كه مانع از گسترش خدمات بانكداری موبایلی می‌گردند. محدودیتهای فیزیكی و فنی گوشی‌های تلفن همراه نیز یك عامل درونی برای عدم رشد سریع شبكه می باشد. علاوه بر موارد مذكور، سطح پایین دانش فنی كاركنان نیز می تواند به صورت یك عامل محدود كننده بحساب آید.

موانع مالی:
هر چند ارائه خدمات از طریق شبكه موبایلی هزینه تبادلات بانكی را به شدت كاهش می دهد، ولیكن یك هزینه اولیه كه شامل خرید تجهیزات، آموزش فنی و بازاریابی می باشد، بر بانك تحمیل می شود و از سوی دیگر هزینه ارتباط تلفن همراه طی دریافت خدمات بانكداری موبایلی به عنوان یك هزینه اضافی برای مشتری به وجود می آید كه در تحلیلهای هزینه- فایده، این موضوع به عنوان یك عامل محدود كننده عمل خواهد كرد. از سوی دیگر سیستمهای پرداخت موبایلی كه وظیفه تبادلات مالی را برعهده دارند دارای پیچیدگی‌ها و نكات فنی خاص خود می‌باشد كه اگر به خوبی مورد توجه قرار نگیرد یا سازماندهی نشود، عملاً مانعی بزرگ در پیاده سازی بسترهای خدمات بانكداری و تجارت موبایلی ایجاد می كند.

• راهكارها
موانع و مشكلات فوق مهمترین موانعی هستند كه در برابر گسترش و ارتقاء شبكه بانكداری موبایلی در كشور وجود دارند و بر طرف نمودن آنها پیش نیاز اصلی و اساسی برای پیاده سازی یك نظام كارآمد بانكداری موبایلی می باشد. به این منظور، پیشنهادهایی به شرح زیر ارائه می شوند كه لازم است توسط مسئولین چه در سطح كلان تصمیم گیری و سیاست‌گزاری و چه در سطوح پایین اجرایی و عملیاتی مورد توجه قرار بگیرد:

1. توسعه و ارتقاءشبكه مخابراتی: پوشش گسترده و سرعت بالای انتقال اطلاعات دو عامل اساسی هستند كه می بایست در شبكه مخابراتی كشور در نظر گرفته شود.

2. GPRS : پیاده سازی سیستم GPRS در مورد شبكه دیتای كشور یك ضرورت اساسی برای توسعه بانكداری موبایلی می باشد.

3. ترویج استفاده از PDAها: برای فائق آمدن بر مشكلات محدودیت‌های فیزیكی و فنی گوشی‌های تلفن همراه، باید كاربران در مورد استفاده از ابزارهای جدید PDA تشویق و راهنمایی شوند.

4. سیستم پرداخت موبایلی ملی: به منظور مدیریت صحیح تجارت و بانكداری موبایلی، یك سیستم پرداخت موبایلی ملی طراحی شود كه تمام پرداخت‌های موبایلی كشور از آن طریق هدایت و نظارت شود.

5. اجرایی شدن قوانین: برای ایجاد بسترهای نظام مند و كارا می بایست قوانین مربوطه به صورت دقیق و جامع وضع و هر چه سریعتر اجرایی شوند .

6. اتصال به شبكه های بین المللی: پس از اتصال شبكه موبایلی به شبكه های بین المللی، امكان ارائه و دریافت خدمات بانكداری بین المللی در سطح بین المللی وجود خواهد داشت.

7. آموزش: آموزشهای فنی و كاربردی هم برای پرسنل شبكه های تجارت و بانكداری موبایلی و هم برای كاربران این خدمات در نظر گرفته شود.

8. دانش فنی: روزآمد نمودن دانش فنی شبكه های بانكداری موبایلی چه از طریق واردات فناوری و چه با تكیه بر توان فنی داخلی، مورد توجه جدی قرار گیرد.

9. بازاریابی: تجزیه و تحلیل بازار و سنجش امكانات توسعه در بازار خدمات بانكداری موبایلی توسط سازمانهای دولتی در سطح كلان و ارائه دهندگان این خدمات در سطح خرد انجام شود.

10. استانداردهای ملی و جهانی: استاندارد سازی خدمات و فعالیتهای حوزه بانكداری الكترونیكی چه در سطح ملی و چه در سطح بین المللی انجام شود.

11. حمایت: به نگهداری، حمایت و ارتقاء سیستمها پس از راه اندازی توجه كافی شود.

در پایان به این نكته باید دقت شود كه اجرای این پیشنهادات تنها از طریق تعامل و همكاری سازمانها و نهادهای دولتی از یك سو و شركتها و مؤسسات بخش خصوصی از سوی دیگر امكان پذیر می باشد و در این مسیر دولت و به خصوص وزارت فناوری اطلاعات و ارتباطات در فراهم نمودن بسترها و زیرساختها نقش اساسی بر عهده دارند و شركتها و مؤسسات ارائه دهنده خدمات و به خصوص بانكها به عنوان ارائه دهندگان خدمات موبایلی نقشی اساسی در هماهنگ سازی فعالیتها، استانداردسازی فرآیندها و تأمین امنیت شبكه بانكداری موبایلی به عهده خواهند داشت.

منابع:
1. Accenture Company. (2001). “Through the Wireless Window: Where do we grow from here” Available in:. http://www.accenture.com/xdoc/en/industries/products/cgs/ mcommerce whitepaper.pdf.
2. http://arabbank.com/serv_sps_mobile.asp
3. www.bov.com
4. تجارت و بانكداری موبایلی در جهان و ایران. دكتر نوروز كهزادی(مدیرعامل و رئیس هیأت مدیره بانك توسعه صادرات)، عشرت عدالت(كارشناس انفورماتیك بانك توسعه صادرات) محمد علی دهقان دهنوی(كارشناس تحقیق و توسعه بانك توسعه صادرات) همایش تجارت الكترونیكی بهار 84

-------------------------------------------------------------------------------

[i] - Transactions
[ii] - Wireless Networks
[iii] - Mobile Banking
[iv] - Protocol Stack
[v] - Wireless Transport Layer Security

بانكداری سیار(موبایلی)‏
نگارش و برگردان: عشرت عدالت
منبع:مرکز فابا
http://www.ebanking-conf.com/in-articles.asp?id=7
سومین کنفرانس بانکداری الکترونیکی Ebank





می توانید دیدگاه خود را بنویسید
 
موضوعات
نظر سنجی
نظرتان در موردوضعیت کنونی وبلاگ فناوری اطلاعات یزد چیست؟






دیگر موارد
تعداد مقالات وبلاگ :
نویسندگان وبلاگ :
آخرین بروز رسانی مقالات وبلاگ :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
بازدید کل :
آخرین زمان بازدید :

Xبستن تبلیغات
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic